Historia e Poezisė Angleze

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Historia e Poezisė Angleze

Mesazh  GenTToGolD prej Fri Oct 17, 2008 9:19 pm

[b][size=16]Poezia Angleze
[/size][/b]

Poema mė e vjetėr angleze e cila mendohet tė jetė shkruar nė vendin e
njohur sot me emrin Angli, ėshtė shkruar nė anglishten e vjetėr e cila
ėshtė e pakuptueshme pėr shumicėn e anglisht-folėsve tė sotėm.
Gjithashtu poetėt anglezė tė asaj kohe kishin pėr zakon tė shkruanin
dhe nė Latinisht apo dhe nė Greqishten klasike.

Gjuha angleze u pėrhap shumė dhe jashtė kufijve tė Anglisė si pasojė e
pėrparimit tė tregetisė si dhe me rritjen e Perandorisė Britanike. Sot,
vetėm njė pėrqindje e vogėl anglish-folėsish jetojnė nė Angli. Nė tė
njėjtėn kohė shumė shkrimtarė shkruajnė sot anglisht edhe pse
anglishtja nuk ėshtė gjuha e tyre amtare. Gjithashtu Poezia Angleze
pėrfshin krijimtarinė e popullsisė Amerikane,Australiane, Kanadeze dha
atė tė Zelandės sė re. Qė prej vitit 1922, poezia Irlandeze ėshtė parė
si njė degė tjetėr e letėrsisė angleze.


[b][u]Poezia mė e hershme angleze [/u][/b]


[b][i]1. Poezia e vjetėr Angleze[/i][/b]

Poema mė e vjetėr angleze e dokumentuar, titullohet 'Beowulf'. Kjo
poemė epike ėshtė shkruar nė gjuhėn e Saksonėve (pra anglishten e
vjetėr). Fillimisht poema nuk kish titull, por nga shekulli i 19tė
filloi tė quhej 'Beowulf' sipas emrit tė heroit Skandinav pėr aventurat
e tė cilit bėn fjalė dhe vet poema. Edhe pse poema ka faktorė
historikė, vetė ngjarja dhe heroi kryesor, janė krijime tė imagjinatės
sė autorit.

Mendohet se Beowulf, mund tė jetė shkruar nė
formė elegjie kushtuar njė mbreti i cili ka vdekur nė shekullin e
shtatė, por poema nuk ka informacione tė mjaftueshme pėr saktėsimin e
emrit tė kėtij mbreti. Ceremonia e varrosjes ngjan deri diku me relikat
e gjetura nė Sutton Hoo, por nuk ka efidenca tė mjaftueshme qė tė
mbėshtesin lidhjen nė realitet tė poemės me relikat e gjetura. Poema
mund tė jetė kompozuar rreth viteve 700 dhe transmetuar ndėr vite
nėpėrmjet gojėdhėnave, derisa mė nė fund ėshtė shkruar. Dokumenti i
vetėm origjinal i kėsaj poeme i pėrket vitit 1000 dhe sipas
dorėshkrimit mendohet tė jetė shkruar nga dy njerėz. Nė lidhje me
autorėsinė e kėsaj poeme, Bede supozon se poema ėshtė krijim i Cędmon,
por deri sot nuk janė gjetur dokumenta qė sqarrojnė autorėsinė e saj.

Nė shek e 16tė pronar i dorėshkrimit origjinal tė poemės ishte Lawrence
Nowell. Mė pas nė shek 17tė u bė pjesė e koleksionit tė Robert Bruce
cotton, ndaj dhe njihet si Cotton Vitelllius A.XV. Poema u dėmtua shumė
gjatė njė zjarri nė vitin 1731. Kopja e parė e poemės u bė nga
studiuesi Grķmur Jónsson Thorkelin nė 1818. Kjo kopje mbahet si mė
origjinalja sot, pasi gjatė viteve peoma ka pėsuar ndryshime tė tjera,
por gjithsesi mendohet se dhe Thorkelin ka bėrė ndryshimet e tij gjatė
kopjimit.

Beowulf midis elementeve pagane dhe folklorike
pėrmban dhe elemente fetare. Shume studiues mendojnė se epika ėshtė
krijim i shumė njerzve por ka tė tjerė qė mendojnė se poema ėshtė
simboli i tranzicionit nga paganismi nė Krishtėrim, nė Britaninė e
hershme.

Pas gjithė supozimeve dhe dokumentave, Beowulf
shėnon fillimin e poemave Anglo-Saksone. Shumė poema tė kėsaj periudhe
nuk mund tė vendosen kronologjikisht sipas datave, nga mungesa e
dokumentacioneve. Megjithatė shumė prej tyre mund tė identifikohen me
momente tė veēanta kohore. Mendohet se poema "Ėndėrra e Rrugės" ėshtė
shkruar para vitit 700 tė erės sonė, pasi sipas kėrkimeve tė studimeve
pjesė tė poemės u shkruan mbi kryqin Ruthwell pikėrisht nė vitin 700.
Punimet e nėnshkruara nga poeti Cynewulf, titulluar "Krishti II",
"Elena", "Fatet e Apostujve" dhe "Xhuliana" mendohet tė jenė shkruar nė
shek. e VIII-tė. Poema tė tjera tė cilat pėrshkruajnė ngjarje historike
mendohen tė jenė shkruar fill pas kėtyre ngjarjeve tė tilla poema janė
"Beteja e Brunanburh (937) dhe Beteja e Maldon (991).

Gjithsesi, nė pėrgjithėsi poezia Anglo-Saksone ėshtė kategorizuar mė
shumė nga mbishkrimet tė cilat i rezistuan kohėrave dhe jo nga datat
kur kėto dorėshkrime mendohet tė jenė shkruar. Dorėshkrimet mė tė
rėndėsishme janė katėr kodikėt poetikė tė fundshekullit tė X dhe
fillimit tė shek tė XI, tė njohura si "Dorėshkrimet e Caedmon", "Libri
i Vercellit", "Libri i Exeter" dhe "Mbishkrimi i Beowulf".

Krijimet qė i rezistuan kohėrave janė tė pakta nė volum, por tė
tematikave tė shumllojshme. Beowulf ėshtė e vetmja poemė heroike-epike
qė ėshtė dokumentuar e plotė, gjithsesi janė gjetur frakmente poemash
tė tjera si "Waldere" dhe "Finnsburg" tė cilat trajtojnė tė njėjtėn
tematikė. Nė krijimet e dokumentuara ka krijime tė cilat pėrfshijnė
vargun fetar dhe trajtojnė temat e devotshmėrisė dhe biblės; janė
gjetur gjithashtu elegji si "Endacaku", "Lundėrtari" dhe "Rėnojat" si
dhe proverba dhe fjalė tė urta. Pėrveē "Poemės me Rimė" (e cila u quajt
kėshtu si rrjedhojė e rimės sė pėrdorur), poemat e tjera Anglo-Saksone
janė shkruar me vargun aliterativ (varg ku ritmi i theksave pėrforcohet
nga pėrsėritja tingujve)*.


-----
[b]1. Sutton Hoo[/b], pranė Woodbridge, Suffolk, ėshtė relikė Anglo-Saksone e njė varrimi me anije e fillimit tė shek tė 7tė zbuluar nė 1939.

[b]2. Cędmon[/b],
ishte njė poet dhe prift Anglo-Sakson. Ai ėshtė njė nga 12 poetėt
Anglo-Saksonė qė ėshtė gjendur i dokumentuar, si dhe vetėm njė nga tre
poetėt pėr tė cilėt sot ka dokumenta biografike si dhe shkrime
origjinale.

[b]3. Bede[/b], njihet si Shėnjti Bede ose Beda
(nga latinishtja), viti 672 ose 673 – 27 Maj, 735, ishte murg nė
manastirin e Shėn Pjetrit nė Wearmouth.

[b]4.Kryqi Ruthwell[/b] ėshtė njė nga ato pak krijime artistike qė i shpėtuan shkatėrrimit ose vjedhjes gjatė pushtimit Anglez nė Skocinė jugore.
-----

-----


♥ -
Fotografia e faqes sė parė tė dokumentit origjinal tė poemės epike
Beowulf ©Kip Wheeler's homepage at Carson-Wheeler College
Fotografitė e Bashkėngjitura [img]http://www.forumishqiptar.com/attachment.php?s=714ca0846963af9ba0cc21f05c1f2e19&attachmentid=81636&stc=1&d=1158072025[/img]

_________________
[b]www.Studentet-KS.TK
Info:genttogold@hotmail.com[/b]

GenTToGolD
Administrator
Administrator

Numri i postimeve : 280
Nofka juaj : GenTi
Reputation : 0
Pikėt : 3035
Registration date : 12/09/2008

Shiko profilin e anėtarit

Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye

- Similar topics

 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi